سربرگ

به پارس دوک خوش آمدید

اخبار عکاسی در عهد ناصری

نام کتاب : اخبار عکاسی در عهد ناصری | عکاسی ، پدیده ای شگفت انگیز قرن نوزدهم ، در ساله های پایانی سلطنت محمد شاه قاجار وارد ایران شد. هشتاد و سه سال از تاریخ عکاسی ایران نیز درهمین دوران سپری شده است. داستان شکل گیری و روند رویدادهای مربوط به عکاسی در ایران، با فراز و نشیب های بسیاری همراه بوده است . در دهه های گذشته برخی از پژوهشگران ایرانی و شمار بسیاراندکی از پژوهشگران خارجی برپایه ی کار پژوهشگران ایرانی در زمینه ی تاریخ عکاسی ایران مطالعاتی انجام داده و راه را برای پژوهش های بعدی تا حد زیادی هموار کرده اند. توجه به مطالعات مربوط به تاریخ عکاسی ایران، به ویژه در دهه ی اخیر، در مراکز دانشگاهی با اقبال بسیاری رو به روشده است و ... (برای سفارش این کتاب روی دکمه خرید کلیک نمایید)

نویسنده : نازنین زنگی آبادی

دسته بندی : کتاب های عکاسی

وضعیت : موجود است


13750

این محصول را در شبکه های اجتماعی زیر به اشتراک بگذارید:

اخبار عکاسی در عهد ناصری

   عکاسی ، پدیده ای شگفت انگیز قرن نوزدهم ، در ساله های پایانی سلطنت محمد شاه قاجار وارد ایران شد. هشتاد و سه سال از تاریخ عکاسی ایران نیز درهمین دوران سپری شده است. داستان شکل گیری و روند رویدادهای مربوط به عکاسی در ایران، با فراز و نشیب های بسیاری همراه بوده است . در دهه های گذشته برخی از پژوهشگران ایرانی و شمار بسیاراندکی از پژوهشگران خارجی برپایه ی کار پژوهشگران ایرانی در زمینه ی تاریخ عکاسی ایران مطالعاتی انجام داده و راه را برای پژوهش های بعدی تا حد زیادی هموار کرده اند. توجه به مطالعات مربوط به تاریخ عکاسی ایران، به ویژه در دهه ی اخیر، در مراکز دانشگاهی با اقبال بسیاری رو به روشده است و شماری از پژوهشگران و دانشجویان بر روی موضوع های مربوط به این زمینه تلاش های نیکویی را به انجام رسانده اند.

کتاب اخبار عکاسی در عهد ناصری

با پژوهش های انجام شده ی اخیر، تا حد زیادی چگونگی پیدایی عکاسی و روند دگرگونی آن در ایران مشخص شده است و منابع بسیاری از جمله عکس ها ، کتاب ها و نسخه های خطی نیز از کُنج کتابخانه ها و برخی مجموعه های شخصی ایران و جهان پدیدار و معرفی شده است. پیدایی هر کدام از این گنجینه ها ، سبب ساز پرسش ها و موضوعات تازه ی دیگری است که فراروی پژوهشگران قرار می گیرد. با این حال، هنوز دانستنی های زیادی از حدود یک قرن عکاسی در دوران قاجار ناشناخته مانده است و لازم است برای پژوهش در زمینه های مورد اشاره و تازه ، منابع مرجع و نکته های کلیدی از میان انبوه منابع گوناگون آماده شود .

نگارش تاریخ دقیق رویدادهای عکاسی در ایران، مستلزم چاپ شدن بسیاری از اسناد، عکس ها و مأخذ آن دوران است. این منابع به عنوان منبع الهام برای پژوهشگران و دانشجویان، موضوعات گوناگونی مربوط به تاریخ عکاسی در ایران را در خود دارند و زمینه ساز پژوهش های آینده خواهند شد. به این نکته ی پر اهمیت نیز باید همواره اشاره کرد که تاریخ نگاری بدون تکیه داشتن بر منابع، مدارک و اسناد معتبر، به داستان سرایی نزدیک خواهد شد و با فاصله گرفتن از واقعیت، در توهم نظریه های گوناگون و غیرواقعی سردرگم خواهد ماند.  از این رو است که انتشار منابع مرجع برای پژوهشگران حوزه ی عکاسی اهمیت پیدا می کند و جای آن دارد که با توجه به کمبود چنین منابعی ،برای آماده سازی منابع مرجع در زمینه ی تاریخ عکاسی همچون دانشنامه، کتابشناسی، نمایه، فهرستگان، فرهنگ ها و زندگینامه ها تلاشی در خورتوجه و بیش از پیش انجام پذیرد.

اخبار و یادداشت های مربوط به عکاسی در روزنامه ها و نشریات دوران قاجار، به ویژه در دوران ناصری ، از جمله مواردی است که می توان در آن ها اخبار، گزارش ها و شرح نخستین فرآیندها و رویدادهای مربوط به عکاسی در ایران و جهان را دنبال کرد و نکاتی بسیار تازه، جالب توجه و روشنگر از میان آنها بیرون کشید.پژوهش حاضر، با درک لزوم انجام چنین کار بنیادینیدر عرصه ی پژوهش های تاریخی مربوط به عکاسی ایران ، با عنوان اخبار عکاسی در عهد ناصری با تلاش پی گیر سرکار خانم نازنین زنگی آبادی به انجام رسیده و به اهتمام انتشارات پیکره به زیور طبع آراسته شده است. امید است که ادامه ی این کار ارزنده، سرآغازی برای پژوهش در دیگر دوره های تاریخی به همت پژوهشگران جوان باشد .

درآمد کتاب اخبار عکاسی در عهد ناصری

عکاسی در سال های میانی قرن نوزدهم در اروپا اعلام رسمی و تنها سه سال بعد وارد ایران شد. خستین عکس ها به شیوه ی داگروتیپ در کاخ سلطنتی تهران، توسط دیپلماتی روس به نام نیکلای پاولوف، در سال های پایانی پادشاهی محمد شاه قاجار(1258ق/1842م)از شاه و درباریان گرفته شد. پس از به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه، صدراعظم کاردان و لایق او، میرزا تقی خان امیرکبیر، بعد از آرام شدن نسبی اوضاع داخلی، اصلاحاتی که جرقه های آن سال ها پیش زده شده بود را با قدرت بیشتری ، پی گرفت. گل سرسبد این اصلاحات را تأسیس «مدرسه ی دارالفنون» دانسته اند. این مدرسه، که یک  پلی تکنیک به شیوه ی اروپایی بود، در تهران(1268ق/1851م) تأسیس شد و بعدها عکاسی در برنامه های درسی آن گنجانده شد. نخستین دست اندرکاران در ایران، اروپایی هایی از فرانسه ، اتریش و ایتالیا بودند که در این مدرسه تدریس می کردند؛ کرشیش، پِشه و کارلهیان از جمله ی این معلمان بودند و توسط همین معلمان اعزامی بود که نخستین ایرانیان، عکاسی را فراگرفتند.به زودی، عده ای از درباریان و شاهزادگان زیرنظر این آموزگاران و در پرتو توجه و اشتیاق ناصرالدین شاه، در عکاسی تبحر یافتند و عکاسخانه ی مبارکه ی سلطنتی در کاخ گلستان تأسیس شد و به دستور شاه، رساله های چندی درباره ی عکاسی نگاشته یا ترجمه شدند. چنین بود که عکاسی، این پدیده ی مدرن قرن نوزدهمی، در دوران سلطنت ناصرالدین شاه و در سال های پس از آن به تدریج شناخته شد و توسط خود ایرانیان به کار گرفته شد. کتاب فرهنگ عکاسی را مطالعه نمایید.

از سویی دیگر در همین دوران نخستین روزنامه های رسمی ایران پا به عرصه ی وجود نهادند. انتشار روزنامه و به تبع آن مطلع ساختن مردم از حوادث سیاسی، اجتماعی، پیشرفت های علمی و اکتشافی، از دیگر اصلاحات فرهنگی مهم این دوران محسوب می شود.روزنامه ی وقایع اتفاقیه در سال1267ق/1851م منتشر شد؛ شماره ی نخست این روزنامه، روزنامچه ی اخبار دارالخلافه نام داشت و از شماره ی دوم به بعد با نام وقایع اتفاقیه منتشر شد. و بعد از آن نام دولت علّیه ی ایران به چاپ رسید. پس از آن روزنامه های ملتی ، ایران، دانش،ناصری و... پا به عرصه گذاشتند که همگی در زمان ناصرالدین شاه و پس ازآن، در دوران مظفرالدین شاه منتشر می شدند. (کتاب عکاسی ماکرو و کلوزآپ)

امروزه اسناد و مدارک، منابع اطلاعاتی ارزشمندی برای شناخت تاریخ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر جامعه محسوب می شوند. در این میان نقش مطبوعات به دلیل انعکاس، تجزیه و تحلیل و گزارش مستمر رخدادها، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به توجه به رواج روزنامه نگاری در دوره ی ناصری و مقارن شدن آن با ورود زود هنگام عکاسی در ایران، شاهد ظهور واژگانی چون عکس، عکاسی و... در نشریات این دوران هستیم. متأسفانه علی رغم وجود مدارک و اسناد بسیار در مورد عکاسی در این نشریات، تا به حال به طور جامع به جمع آوری این اطلاعات پرداخته نشده است. از این منظر در این کتاب سعی شده با گردآوری اخبار مربوط به عکاسی از بطن روزنامه های این دوران، سیر تحولات عکاسی ایران را رصد کنیم. (کتاب عکاسان و عکاسی)

کتاب پیش رو حاصل تورق بیش از هشت هزار صفحه از این روزنامه ها، در قطع های مختلف است که با خطوط متفاوتی از جمله نستعلیق، نسخ و ثلث کتابت شده اند. از آن جا که در برخی از این روزنامه ها مانند روزنامه ی ورقه ی ماه [...] مدرسه ی مبارکه ی دارالفنون دارالسلطنه ی تبریز، کوچک ترین خبری در مورد عکاسی یافت نمی شود، این جست و جو در نهایت بر بررسی چهارده عنوان از روزنامه های مطرح و مهم آن دوره طی سال های 1267 تا 1313 هجری قمری متمرکز شده، که اسامی آنها به شرح زیر است :

روزنامه ی وقایع اتفاقیه                    

روزنامه ی دولت عّلیه ی ایران               

روزنامه ی دولتی                              

روزنامه ی ملّتی(ملّیت سینه ی ایران)        

روزنامه ی اردوی همایون                     

روزنامه ی ایران                                

روزنامه ی مرآت السفرومشکوة الحضر

روزنامه ی علمی

روزنامه ی مریخ

روزنامه ی اطّلاع

روزنامه ی دانش

روزنامه ی شرف

اردوی همایون

روزنامه ی ناصری 

نتایج به دست آمده از بررسی و تحلیل موارد استخراج شده ی این روزنامه ها را می توان چنین عنوان کرد : بیشترین خبرهای یافت شده از روزنامه ی وقایع اتفاقیه و بعضاً روزنامه ی دولت علّیه مربوط به اخبار وقایعی است که در دارالخلافه به وقوع پیوسته است. با وجود این که اسامی و اطلاعات زندگی نامه ای افرادی مثل کرشیش، فوکه تی، پشه و... در این روزنامه ها آمده است، این اطلاعات، ارجاع مستقیمی به عکس و عکاسی ندارند، اما می توان از میان این منابع، جزئیاتی از زندگینامه ، سفرها و دوره ی مأموریت و فعالیت افراد ذکر شده در ایران به دست آورد. (کتاب تکنیک عکاسی)

با تأسیس مدرسه ی دارالفنون و توجه ناصرالدین شاه به گسترش عکاسی و روند آموزش آن در این مدرسه ، به تدریج شاهد انتشار اخبار بسیاری چون : اسامی معلمین و متعلمین مدرسه ی دارالفنون ، اعطای نشان و خلعت به معلمین و شاگردان مدرسه ، کتب تألیف شده و هم چنین فعالیت های مرتبط با عکاسی هستیم. به یمن وجود روزنامه ها است که خبر تأسیس اولین عکاسخانه ی عمومی در خیابان جبّاخانه ی تهران به گوش عامه ی مردم می رسد. در آن دوران، همین روزنامه ها هستند که اخبار فن و هنری را نتشر می سازند که می رود از هنری درباری به هنری همگانی تبدیل شود. با مشاهده ی خبرهایی از این نوع به نقش مهم و کلیدی روزنامه ها در گسترش و انتشار اخبار عکاسی در جامعه ی آن دوره پی می بریم.

از آگهی ها و اعلانات موجود در برخی از این روزنامه ها ، می توان به انواع فنون و روش های عکاسی در دیگر نقاط جهان پی برد. هم چنین می توان از واردات انواع اسباب و وسایل عکاسی به ایران در دوره ناصری آگاهی پیدا کرد. به همین نحو ، برخی لغات و اصطلاحات مربوط به عکاسی (مثل دوربین)، از دل همین روزنامه ها استخراج شده است. روزنامه های ایران و اطلاع، بیشترین اخبار خارجی مربوط به عکاسی را در خود جای داده اند. در روزنامه ی اطلاع تقریباً تمامی اخبار درج شده، اخبار متعلق به عکاسی در کشورهای خارجی است و در روزنامه ی ایران، بیشترین حجم اطلاعاتی اخبار عکاسی خارج از کشور را بین سال های 1295ق/1878م تا 1297ق/1879م مشاهده می کنیم. یکی از نکات قابل توجه این است که این اخبار همگی در برگیرنده ی اطلاعات به روز عکاسی در دنیا نبوده اند، چرا که آخرین اخبار در خصوص فنون عکاسی، با فاصله ی زمانی چند ساله به ایران رسیده و در این جراید منتشر شده است. مثل خبری که در نمره ی 298 روزنامه ی اطلاع، به تاریخ پنج شنبه 19 رجب 1309ق/1892م با عنوان «اختراع جدید در عکس»، در مورد اختراع ژول ماری درج شده است و این در حالی است که اتفاق مذکور سال ها پیش تر و در سال 1882م به وقوع پیوسته است.

با توجه به اخبار و وقایع سفرها و اردوکشی های ناصرالدین شاه در اردوی همایون، مرآت السفر و مشکوة الحضر، ایران و روزنامه ی اردوی همایون، در می یابیم که در تمامی این سفرها عکاسباشی جزو ملتزمین رکاب ناصرالدین شاه بوده و بر طبق اخبار درج شده در روزنامه ی ایران، عکس های گرفته شده را به صورت آلبومی در پایان سفر، به ناصرالدین شاه تقدیم کرده است. لازم به ذکر است در بعضی موارد، حین مطالعه ی روزنامه ها به دلیل خطوط به کاربرده شده یا ادبیات متفاوت با زمان حاضر و هم چنین عدم استفاده از ابزار نگارش ویراستاری همچون گیومه ، ویرگول و غیره، مشکلاتی چون ناخوانایی و نامفهومی متون و مطالب وجود داشته که نهایتاً نقطه گذاری و استفاده از گیومه، کروشه و دیگر علائم نگارشی توسط نگارنده انجام شده است. هرگاه عبارتی ناخوانا بوده با سه نقطه علامت گذاری شده و برای اکثر گزارش ها، عنوانی مرتبط با آنها انتخاب شده که در داخل کروشه قرار گرفته است.

خبرهای گردآوری شده از این چهارده عنوان روزنامه ،به ترتیب تاریخ انتشارهریک از آن ها درج شده و مواردی که در این روزنامه ها مورد بررسی قرار گرفته، در شاخه های زیر دسته بندی شده است :

آموزش عکاسی و تربیت عکاسان در دارالفنون و عکاسخانه ی مبارکه

شرح فعالیت ها و مأموریت های عکاسان خارجی مقیم ایران

ابداع القاب گوناگون مثل لقب عکاسباشی

حمایت از چاپ و نشر کتب گوناگون در مورد عکاسی توسط ناصرالدین شاه

ترجمه ی اخبار عکاسی (ابداع روش ها و فنون گوناگون عکاسی)در روزنامه های خارج از کشور

تأسیس عکاسخانه ها و راه یافتن عکاسی به اجتماع

ساخت مواد شیمیایی عکاسی در ایران

عکاسی علمی (پزشکی،نجومی،ایکس ری،آندوسکوپی)

عکاسی در سفرها و اردوکشی ها و اهداء آلبوم عکس به ناصرالدین شاه، عکاسی مستندو تهیه گزارش تصویری

در پایان امید دارم ، پژوهش حاضر، نقش هرچند اندکی در راه پیش برد مطالعات سرآغاز عکاسی در ایران ایفا کند و مورد توجه خوانندگان و پژوهندگان علاقمند به این حوزه قرار گیرد.

همچنین برخود لازم می دانم از عزیزان و سرورانی که هر یک به نحوی در به ثمر رسیدن این کتاب مرا یاری داده اند، قدردانی نمایم:

جناب آقای دکتر محمد ستاری که در طول پژوهش از راهنمایی ها و نظرات ارزشمندشان بهره مند شدم.

جناب آقای محمدرضا طهماسب پور که با وجود مشغله ی فراوان و دوری مسیر، از هیچ کمکی مضایقه نکردند و دست نوشته هایشان را در خصوص روزنامه های وقایع اتفاقیه، دولت علّیه ی ایران و مرآت السغر و مشکوة الحضر، در اختیارم قرار دادند.

یار و همراه مهربانم، همسر عزیزم، جناب آقای مهندس احسان عطاران که در این تحقیق و پژوهش خالصانه و صادقانه یاری و همراهیم نمودند.

خانواده عزیزم ، به خصوص برادر ارجمندم جناب آقای امیرعلی زنگی آبادی ، که کمک های شایانی در تدوین و تکمیل این پژوهش ارائه دادند.

آقایان اشرفی و معصومی از مسئولین بخش پیایندهای کتابخانه ی ملی ایران، که تسهیلات لازم را جهت جمع آوری اسناد مربوطه در اختیار این جانب قرار دادند.

جناب آقای آرش تنهایی برای طراحی جلد کتاب.

جناب آقای محمد حسن حامدی، مدیر محترم نشر پیکره، که امکان چاپ این کتاب را فراهم کردند.

و تمامی دوستان مهربان و هنردوستم که با یاری های بی دریغشان بسیاری از سختی ها را برایم هموار نمودند.

فهرست کتاب اخبار عکاسی در عهد ناصری

  • درباره ی این اخبار
  • درآمد
  • شناسنامه ی روزنامچه ی اخبار دارالخلافه ی طهران/وقایع اتفاقیه
  • روزنامه ی وقایع اتفاقیه (جلد اول)
  • روزنامه وقایع اتفاقیه (جلد دوم)
  • روزنامه وقایع اتفاقیه (جلد سوم)
  • روزنامه وقایع اتفاقیه (جلد چهارم)
  • شناسنامه ی روزنامه ی دولت علّیه ی ایران / روزنامه ی دولتی
  • روزنامه دولتی
  • روزنامه ی دولت علّیه ی ایران (جلد دوم)
  • شناسنامه ی روزنامه ی ملتی (روزنامه ی ملت سنیّه ی ایران)
  • روزنامه ملتی (روزنامه ی ملت سنیّه ی ایران)
  • شناسنامه ی روزنامه ی اردوی همایون
  • روزنامه ی اردوی همایون
  • روزنامه ی ایران (جلد اول)
  • روزنامه ی ایران (جلد دوم)
  • روزنامه ی ایران (جلد سوم)
  • روزنامه ی ایران (جلد چهارم)
  • روزنامه ی ایران (جلد پنجم)
  • شناسنامه ی روزنامه ی مرآت السفر (مرآت السفر و مشکوة الحضر)
  • روزنامه ی مرآت السفر و مشکوة الحضر
  • روزنامه ی علمی
  • روزنامه ی مریخ
  • روزنامه ی اطّلاع (جلد اول)
  • روزنامه ی اطّلاع (جلد دوم)
  • روزنامه ی دانش
  • شناسنامه ی روزنامه ی شرف
  • روزنامه ی شرف
  • اردوی همایون
  • روزنامه ی ناصری (سال اول)
  • روزنامه ی ناصری (سال دوم)
  • روزنامه ی ناصری (سال سوم)
  • عکاسان
  • نمایه
  • منابع

شابک: 6-34-6728-600-978

تعداد صفحات: 167

ناشر: انتشارات پیکره

سال انتشار: چاپ نخست 1393

عرض: 14.5

ارتفاع: 21.5

ثبت نظر

امتیاز شما: